Yüksək qan təzyiqi — hipertoniya damarların daxilində təzyiqin davamlı yüksək olmasıdır. Çox vaxt hiss olunan əlamət vermir. Nəzarətsiz qaldıqda ürəyə, beyinə və böyrəklərə zərər verə bilər; diaqnoz yalnız baş ağrısına və ya bir dəfə ölçülmüş rəqəmə əsaslanmır. [1]
Qan təzyiqinin iki rəqəmi nə deməkdir?
Birinci, sistolik rəqəm ürək yığılanda, ikinci, diastolik rəqəm ürək boşalanda damarlardakı təzyiqi göstərir. Göstərici mmHg, yəni millimetr civə sütunu ilə yazılır. Məsələn, 140/90 ölçməsində 140 sistolik, 90 isə diastolik təzyiqdir. [1]
Yüksək qan təzyiqi neçə sayılır?
Ölçmənin harada aparılması əhəmiyyətlidir. Aşağıdakı meyarlar NHS-in böyüklər üçün izahına əsaslanır: [2]
- Klinikada: sistolik təzyiq 140 və ya diastolik təzyiq 90 mmHg və daha yüksək olduqda hipertoniya üçün qiymətləndirmə lazımdır.
- Evdə: düzgün aparılmış təkrar ölçmələrin orta göstəricisinin sistolik 135 və ya diastolik 85 mmHg və daha yüksək olması yüksək təzyiqə işarə edir.
Bu rəqəmlər fərdi müalicə hədəfi ilə eyni deyil. ABŞ-ın AHA/ACC 2025 təsnifatında isə 130–139 sistolik və ya 80–89 diastolik təzyiq artıq birinci mərhələ hipertoniya adlanır. Buna görə müxtəlif mənbələrdə fərqli hədlərlə rastlaşmaq mümkündür. Hansı yanaşmanın tətbiq ediləcəyini həkim ölçmələrə və ümumi ürək-damar riskinə görə müəyyənləşdirir. [3]
Ölçmə qaydaları və göstəricilər haqqında qan təzyiqi norması yazısına da baxa bilərsiniz.
Hipertoniyanın səbəbləri və risk faktorları
Yaş, ailəvi meyillik, artıq çəki, hərəkətsizlik, çox duzlu qidalanma və artıq alkoqol riski yüksəldir. Diabet və böyrək xəstəliyi kimi yanaşı problemlər də qiymətləndirmədə nəzərə alınır. Risk faktorunun olması diaqnozu öz-özünə təsdiqləmir. [1]
İstifadə etdiyiniz dərman və əlavələrin siyahısını, ailə tarixçənizi və əvvəlki ölçmələrinizi qəbula gətirin. Bu məlumatlar təzyiqin səbəbinin araşdırılmasına və müalicənin seçilməsinə kömək edir.
Yüksək qan təzyiqinin əlamətləri hansılardır?
Hipertoniya çox vaxt simptomsuz keçir. Baş ağrısının olmaması təzyiqin normal olduğunu göstərmir; baş ağrısının olması da təkbaşına hipertoniya demək deyil. Təzyiqi ölçmək və nəticələri həkimlə qiymətləndirmək lazımdır. [1]
Təzyiq çox yüksəkdirsə nə etməli?
Sinə ağrısı, nəfəs darlığı, qəfil zəiflik və ya keyimə, nitq yaxud görmə pozulması varsa, təzyiqin öz-özünə enməsini gözləməyin. Xüsusilə sistolik göstərici 180-dən və ya diastolik göstərici 120-dən yüksəkdirsə, təcili tibbi yardım lazımdır. Azərbaycanda 103 nömrəsinə zəng edin. Bu əlamətlər daha aşağı göstəricidə də təcili qiymətləndirmə tələb edə bilər. [4] [5]