Yüksək xolesterol Azərbaycanda ən çox rast gəlinən, lakin çox vaxt hiss olunmayan risk faktorlarından biridir. Onun təhlükəsi məhz “səssiz” olmasındadır: illər boyu heç bir əlamət vermədən damarları zədələyir və infarkt, insult riskini artırır. Yaxşı xəbər budur ki, yüksək xolesterol (yuksek xolesterol) idarə oluna biləndir. Bu yazıda xolesterolun nə olduğunu, normalarını, səbəblərini və onu necə endirməyi izah edirəm.
Xolesterol nədir?
Xolesterol qanda olan mumabənzər bir yağdır və müəyyən miqdarda orqanizm üçün zəruridir — hüceyrələrin və hormonların qurulmasında iştirak edir. Problem onun miqdarı həddi aşdıqda başlayır. Xolesterolun iki əsas növü var:
- LDL (“pis” xolesterol) — damar divarlarında toplanır və onları daraldır. Əsas hədəf məhz bunu aşağı salmaqdır.
- HDL (“yaxşı” xolesterol) — artıq xolesterolu damarlardan qaraciyərə daşıyır; səviyyəsinin yüksək olması faydalıdır.
Bunlarla yanaşı, trigliseridlər adlanan başqa bir yağ növü də ürək riski üçün əhəmiyyətlidir.
Xolesterolun norması
Ümumi hədəflər aşağıdakı kimidir, lakin sizin fərdi hədəfiniz ürək riskinizdən asılı olaraq həkim tərəfindən dəqiqləşdirilir:
| Göstərici | Arzuolunan səviyyə |
|---|---|
| Ümumi xolesterol | 5,0 mmol/l-dən aşağı |
| LDL (“pis”) | 3,0 mmol/l-dən aşağı (riskli qruplarda daha aşağı) |
| HDL (“yaxşı”) | kişilərdə >1,0; qadınlarda >1,2 mmol/l |
Yüksək riskli pasiyentlərdə (məsələn, infarkt keçirmiş və ya diabetli) LDL hədəfi daha aşağı təyin edilir.
Yüksək xolesterolun səbəbləri
- Doymuş yağlarla zəngin qidalanma (heyvan yağları, qızardılmış və emal olunmuş qidalar)
- Az hərəkətli həyat tərzi və artıq çəki
- Siqaret və həddindən artıq alkoqol
- Genetik meyllilik (ailəvi hiperxolesterinemiya)
- Diabet, qalxanabənzər vəzinin az işləməsi kimi xəstəliklər