Ateroskleroz (damar sərtləşməsi) infarkt və insultun kökündə dayanan əsas prosesdir, lakin çox vaxt illər boyu səssiz inkişaf edir. Bu, arteriyaların divarlarında yağ və xolesteroldan ibarət təbəqələrin (blyaşkaların) yığılaraq damarları daraltması və sərtləşdirməsidir. Yaxşı xəbər budur ki, ateroskleroz idarə oluna və hətta ləngidilə biləndir. Bu yazıda onun nə olduğunu, səbəblərini, təhlükələrini və qarşısının necə alındığını izah edirəm.
Ateroskleroz nədir?
Sağlam arteriya divarı elastik və hamardır. Ateroskleroz zamanı damarın daxili divarında tədricən yağ, xolesterol və digər maddələrdən ibarət blyaşka toplanır. Bu blyaşka böyüdükcə damarı daraldır və sərtləşdirir, qan axınını çətinləşdirir. Bəzən blyaşka çatlayır və onun üzərində qan laxtası əmələ gəlir — məhz bu, infarkt və insultun ən çox rast gəlinən mexanizmidir.
Səbəbləri və risk faktorları
Ateroskleroz bir gündə yaranmır — o, illər boyu risk faktorlarının təsiri altında inkişaf edir:
- Yüksək xolesterol (xüsusən “pis” LDL) — blyaşkanın əsas tikinti materialı
- Yüksək qan təzyiqi — damar divarını zədələyir
- Siqaret — damarları birbaşa zədələyir və prosesi sürətləndirir
- Şəkərli diabet və piylənmə
- Az hərəkətli həyat tərzi və ailə tarixçəsi
Əlamətləri: niyə təhlükəlidir?
Aterosklerozun ən böyük təhlükəsi odur ki, o, uzun müddət heç bir əlamət vermir. Damar kifayət qədər daralana və ya blyaşka çatlayana qədər insan özünü sağlam hiss edə bilər. Əlamətlər blyaşkanın harada olmasından asılıdır: ürək damarlarında — döş ağrısı (angina) və infarkt; beyin damarlarında — insult; ayaq damarlarında — yeriş zamanı ağrı. Məhz bu “səssizliyə” görə risk faktorlarının vaxtında yoxlanması həyati əhəmiyyət daşıyır.