EXO, ürək doppleri, ürəyin “UZİ”si — bu terminlərin hər biri eyni müayinəni bildirir. Exokardioqrafiya ürəyin ultrasəs vasitəsilə müayinəsidir və kardiologiyada EKG-dən sonra ən geniş yayılmış üsuldur. Sadə dillə desək, bu, “ürəyin USM-i”dir: ağrısız, şüalanmasız və təhlükəsiz bir üsulla həkim ürəyin real vaxtda necə işlədiyini öz gözü ilə görür.

Exokardioqrafiya nədir?

Exokardioqrafiya (exo, ürəyin ultrasəs müayinəsi) ultrasəs dalğalarından istifadə edərək ürəyin hərəkətli təsvirini yaradır. Prob (datçik) döş qəfəsinə qoyulur, göndərdiyi səs dalğaları ürəkdən əks olunur və ekranda canlı görüntüyə çevrilir. Rentgen və ya kompüter tomoqrafiyasından fərqli olaraq, exokardioqrafiyada heç bir şüalanma yoxdur, ona görə lazım gəldikcə təkrarlana bilər.

Müayinə fiziki olaraq necə işləyir?

Müayinə hamının tanıdığı ultrasəs cihazı ilə aparılır. Fərq probdadır: ürəyi yoxlamaq üçün ayrıca, xüsusi qəbuledici istifadə olunur və məhz bu, daha keyfiyyətli görüntü verir.

Prob ürək nahiyəsinə qoyulanda yüksək tezlikli səs dalğaları — insan qulağının qəbul etmədiyi dalğalar — toxumalardan keçir və eyni probla geri qəbul olunur. Toxumaların sıxlığından asılı olaraq dalğaların qayıtma müddəti dəyişir; cihaz bu fərqi hesablayaraq ekranda ürəyin 2D və 3D görüntüsünü yaradır.

Ultrasəs dalğalarının orqanizmə heç bir mənfi təsiri olmadığından bu müayinə bütün yaş qruplarında, hamilə qadınlarda və hətta bətndaxili dölün qiymətləndirilməsində aparılır. Elə buna görə də təkrar sayına məhdudiyyət qoyulmur.

Exokardioqrafiya nə göstərir?

Ekranda ilk növbədə ürəyin və onun boşluqlarının ölçüləri, qapaq quruluşu, ürək divarlarının və əzələsinin hərəkətliliyi, boşluqdakı qanın hərəkət istiqaməti və həcmi, ürəyi əhatə edən kisənin vəziyyəti, aorta və pulmonar arteriya görünür.

Praktikada həkim bunları qiymətləndirir:

Ürəyin vurma gücü (atım fraksiyası, EF) — ürəyin nə qədər güclü qan vurduğunu göstərir; ürək çatışmazlığının diaqnozunda əsas göstəricidir.
Ürək qapaqları (klapanlar) — qapaqların daralması (stenoz) və ya sızması (yetməzlik) aşkarlanır.
Ürək divarları və boşluqları — divarların qalınlığı, boşluqların ölçüsü (məsələn, hipertoniyada qalınlaşma).
Qan axını — Doppler rejimi qanın istiqamətini və sürətini ölçür.
Ürəyi əhatə edən pərdə (perikard) — perikardda maye yığılması aşkarlanır.
Aorta və ağciyər arteriyası — ölçüləri və çıxış hissəsinin vəziyyəti.

Exokardioqrafiyanın növləri

Transtorakal exokardioqrafiya — ən çox aparılan, standart üsul. Prob döş qəfəsinin üzərinə qoyulur.
Transözofageal exokardioqrafiya (TEE) — nazik prob qida borusundan keçirilir; ürəyə daha yaxın olduğu üçün daha dəqiq təsvir verir.
Stress exokardioqrafiya — ürəyin fiziki yük və ya dərman təsiri altında işi qiymətləndirilir.

Exokardioqrafiya nə zaman lazımdır?

Müayinə 40–45 yaşdan yuxarı bütün şəxslərə profilaktik yoxlamanın tərkib hissəsi kimi tövsiyə olunur. Bundan əlavə, aşağıdakı hallarda mütləq aparılmalıdır:

Ürək ağrısı, təngnəfəslik və ya boğulma hissi
Fiziki hərəkət zamanı tez yorulma
Çarpıntı və ya ürək ritm pozğunluğu
Yüksək qan təzyiqi və onun ürəyə təsirinin qiymətləndirilməsi
Aşağı ətraflarda şişkinlik (ödem)
Dinləmə zamanı ürəkdə küyün aşkarlanması
Ürək çatışmazlığı şübhəsi və ya izlənməsi
İnfarkt keçirmiş pasiyentlərdə ürək əzələsinin vəziyyəti
Klapan xəstəliklərinin diaqnostikası və izlənməsi

Müayinə necə keçir?

Transtorakal exokardioqrafiya sadə və rahat prosedurdur. Xüsusi hazırlıq tələb olunmur. Siz kürəyiniz üstə və ya bir az sol tərəfə uzanırsınız, həkim döş qəfəsinizə bir az gel çəkib probu müxtəlif nöqtələrdə hərəkət etdirir. Müayinə adətən 15–30 dəqiqə çəkir, tamamilə ağrısızdır və heç bir yan təsiri yoxdur. Nəticələr çox vaxt elə həmin gün kardioloq tərəfindən şərh olunur.

Tez-tez verilən suallar

Exokardioqrafiya zərərlidirmi?

Xeyr. Exokardioqrafiya (exokardioqrafiya) ultrasəsə əsaslanır, şüalanma yoxdur, ona görə hamilələr də daxil olmaqla təhlükəsizdir və lazım olduqca təkrarlana bilər.

EXO, ürək doppleri və ürəyin “UZİ”si fərqli müayinələrdirmi?

Xeyr, hamısı eyni müayinəni bildirir. Doppler isə exokardioqrafiyanın bir rejimidir — qanın hərəkət istiqamətini və sürətini ölçür, ayrıca müayinə deyil.

Exokardioqrafiya ilə EKG eyni şeydirmi?

Xeyr. EKG ürəyin elektrik aktivliyini yazır; exokardioqrafiya isə ürəyin quruluşunu və hərəkətini göstərir. Onlar bir-birini tamamlayır.

Müayinəyə hazırlaşmaq lazımdırmı?

Standart (transtorakal) exokardioqrafiya üçün xüsusi hazırlıq lazım deyil. Transözofageal müayinədən əvvəl isə bir neçə saat acqarına olmaq tələb oluna bilər.

Exokardioqrafiya nədir? Ürəyin ultrasəs müayinəsi