EKG müayinəsindən demək olar ki, hər kəs ömründə heç olmasa bir dəfə keçib. “Ürəyim ağrıyır” deyiləndə ilk yada düşən müayinə də məhz budur. Ən kiçik tibb məntəqəsində belə bu cihaz var, hətta bəzi smart saatlar sadə EKG qeydi apara bilir. Bu yazıda EKG-nin nə olduğunu, nə göstərdiyini, nə zaman lazım olduğunu və necə keçdiyini izah edirəm.
EKG nədir?
Ürək hər döyüntüsünü zəif elektrik siqnalı ilə başladır. EKG (elektrokardioqramma) bədənə qoyulan xüsusi elektrodlar vasitəsilə bu elektrik aktivliyini qeydə alır və kağızda və ya ekranda əyri xətlər şəklində göstərir. Həkim bu əyriləri təhlil edərək ürəyin ritmini və işini qiymətləndirir. EKG heç bir şüalanma və ya iynə tələb etmir — tamamilə təhlükəsizdir.
Elektrodların sayının çox olması təsadüfi deyil: hər elektrod ürəyə fərqli bucaqdan “baxır”, ona görə də çox elektrod ürəyin bütün divarlarında olan problemin aşkarlanmasına imkan verir.
Bir az tarix: 1901-ci ildən bu günə
Ürək daim təqəllüs edən, yəni yığılıb açılan orqan olduğundan, millivoltla da olsa elektrik qıcıqları yaradır. 1901-ci ildə holland fizioloq-həkimi Vilyam Eyntxoven bu qıcıqları qeydə alan ilk EKG cihazını hazırladı və sonrakı illərdə buna görə Nobel mükafatı aldı.
O dövrün cihazı böyük bir otağı tutan bir neçə aparatdan ibarət sistem idi. Bu gün onun yerini kiçik funksional cihazlar, hətta smart saatlar tutur. İlk illərdə EKG ilə yalnız ritmin düzgün olub-olmadığı təyin edilirdisə, bu gün həmin üsulla ürək-damar xəstəliklərinin (miokard infarktı və digərləri), ürəyin genişlənməsinin və yüklənməsinin ilkin diaqnostikası mümkündür.
EKG nə göstərir?
Bu sadə müayinə ürək haqqında çox şey deyə bilir:
- Ürək ritmi — döyüntülərin sürəti və nizamı; aritmiyaların aşkarlanması.
- İnfarkt izləri — həm keçirilmiş, həm də inkişaf edən infarktın əlamətləri.
- Ürək əzələsinin vəziyyəti — divarların qalınlaşması və ya yüklənmə əlamətləri.
- Bəzi hallarda elektrolit pozğunluqları və dərmanların təsiri.
EKG nə zaman lazımdır?
Ən çox verilən sual budur: EKG yalnız ürək xəstələri üçündürmü? Əlbəttə, xeyr.
Şikayət olduqda müayinə birbaşa göstərişdir:
- Döş qəfəsində ağrı, təngnəfəslik və ya çarpıntı
- Ürəkdöyünmə, baş gicəllənmə və ya bayılma