{"id":6182,"date":"2024-09-28T17:51:19","date_gmt":"2024-09-28T13:51:19","guid":{"rendered":"https:\/\/kardio.az\/?p=6182"},"modified":"2024-10-01T15:24:33","modified_gmt":"2024-10-01T11:24:33","slug":"hipertoniya-x%c9%99st%c9%99liyi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kardio.az\/en\/xestelikler\/hipertoniya-x%c9%99st%c9%99liyi\/","title":{"rendered":"Hipertoniya x\u0259st\u0259liyi"},"content":{"rendered":"<p>Arterial t\u0259zyiqin 135\/90 mm civ\u0259 s\u00fctunundan yuxar\u0131 qalxmas\u0131 arterial hipertenziya hesab edilir. \u018fg\u0259r arterial t\u0259zyiqin y\u00fcks\u0259lm\u0259si birincili olarsa, y\u0259ni dig\u0259r patoloji prosesl\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259dar deyils\u0259, ona hipertoniya x\u0259st\u0259liyi deyilir. Arterial t\u0259zyiqin y\u00fcks\u0259lm\u0259si dig\u0259r x\u0259st\u0259likl\u0259rin \u0259lam\u0259ti kimi meydana \u00e7\u0131xarsa, bu, ikincili v\u0259 ya simptomatik arterial hipertenziya adlan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Hipertoniya (Y\u00fcks\u0259k Qan T\u0259zyiqi) N\u0259dir?<\/h3>\n\n\n\n<p>Hipertoniya, qan t\u0259zyiqinin uzun m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 davaml\u0131 olaraq normadan y\u00fcks\u0259k olmas\u0131 il\u0259 xarakteriz\u0259 olunan ciddi bir sa\u011flaml\u0131q problemidir. Qan t\u0259zyiqi, qan\u0131n damar divarlar\u0131na g\u00f6st\u0259rdiyi t\u0259zyiqdir v\u0259 onun y\u00fcks\u0259k olmas\u0131 \u00fcr\u0259y\u0259 \u0259lav\u0259 y\u00fck g\u0259tirir. Bu v\u0259ziyy\u0259t m\u00fcalic\u0259 olunmad\u0131qda \u00fcr\u0259k x\u0259st\u0259likl\u0259ri, insult, b\u00f6yr\u0259k probleml\u0259ri v\u0259 dig\u0259r ciddi sa\u011flaml\u0131q f\u0259sadlar\u0131na yol a\u00e7a bil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Hipertoniyan\u0131n \u018fsas S\u0259b\u0259bl\u0259ri<\/h3>\n\n\n\n<p>Hipertoniya bir ne\u00e7\u0259 faktorla ba\u011fl\u0131 olaraq yaran\u0131r v\u0259 inki\u015faf edir. \u018fsas s\u0259b\u0259bl\u0259r aras\u0131nda a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 faktorlar rol oynay\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>\u0130rsi meyillik:<\/strong> Ail\u0259 \u00fczvl\u0259ri aras\u0131nda hipertoniya olan \u015f\u0259xsl\u0259rd\u0259 risk daha y\u00fcks\u0259kdir.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Ya\u015f:<\/strong> Ya\u015fland\u0131qca damarlar\u0131n elastikliyi azal\u0131r v\u0259 bu, qan t\u0259zyiqini y\u00fcks\u0259ld\u0259 bil\u0259r.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>A\u015f\u0131r\u0131 \u00e7\u0259ki v\u0259 piyl\u0259nm\u0259:<\/strong> B\u0259d\u0259n \u00e7\u0259kisinin artmas\u0131 \u00fcr\u0259yin i\u015fini \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fdirir v\u0259 qan t\u0259zyiqini art\u0131r\u0131r.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Fiziki aktivlik azl\u0131\u011f\u0131:<\/strong> H\u0259r\u0259k\u0259tsiz h\u0259yat t\u0259rzi qan t\u0259zyiqinin artmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Duzlu qidalar v\u0259 qeyri-sa\u011flam p\u0259hriz:<\/strong> Duzun h\u0259ddind\u0259n art\u0131q q\u0259bulu qan t\u0259zyiqini y\u00fcks\u0259ldir.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Siqaret \u00e7\u0259km\u0259k v\u0259 alkoqol istifad\u0259si:<\/strong> H\u0259r iki v\u0259rdi\u015f damarlar\u0131n z\u0259d\u0259l\u0259nm\u0259sin\u0259 v\u0259 qan t\u0259zyiqinin artmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Hipertoniyan\u0131n Simptomlar\u0131<\/h3>\n\n\n\n<p>Hipertoniya \u00e7ox vaxt &#8220;sakit qatil&#8221; adland\u0131r\u0131l\u0131r, \u00e7\u00fcnki \u0259ks\u0259r hallarda he\u00e7 bir n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arpan simptomlar vermir. Ancaq b\u0259zi hallarda, y\u00fcks\u0259k qan t\u0259zyiqi a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 simptomlarla \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259r:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 s\u0259h\u0259r saatlar\u0131nda.<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong>N\u0259f\u0259s darl\u0131\u011f\u0131.<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u00dcr\u0259k d\u00f6y\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fcn s\u00fcr\u0259tl\u0259nm\u0259si v\u0259 ya nizams\u0131zl\u0131\u011f\u0131.<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong>G\u00f6zl\u0259rd\u0259 bulan\u0131ql\u0131q v\u0259 ya g\u00f6rm\u0259 pozulmalar\u0131.<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong>Ba\u015fgic\u0259ll\u0259nm\u0259 v\u0259 z\u0259iflik hissi.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Bu simptomlar ad\u0259t\u0259n y\u00fcks\u0259k t\u0259zyiqin art\u0131q a\u011f\u0131rla\u015fd\u0131\u011f\u0131 hallarda ortaya \u00e7\u0131x\u0131r, buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 m\u00fct\u0259madi qan t\u0259zyiqi \u00f6l\u00e7m\u0259k vacibdir.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Hipertoniyan\u0131n Diaqnozu<\/h3>\n\n\n\n<p>Hipertoniya, qan t\u0259zyiqi m\u00fct\u0259madi olaraq \u00f6l\u00e7\u00fclm\u0259kl\u0259 diaqnoz olunur. Normal qan t\u0259zyiqi ad\u0259t\u0259n 120\/80 mmHg olur. Qan t\u0259zyiqi 140\/90 mmHg v\u0259 ya daha y\u00fcks\u0259k olduqda hipertoniya diaqnozu qoyula bil\u0259r. Diaqnozu d\u0259qiql\u0259\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259kim bir ne\u00e7\u0259 \u00f6l\u00e7m\u0259 apar\u0131r v\u0259 \u0259lav\u0259 testl\u0259r t\u0259l\u0259b ed\u0259 bil\u0259r, o c\u00fcml\u0259d\u0259n:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>EKQ (Elektrokardioqramma):<\/strong> \u00dcr\u0259k ritmini v\u0259 f\u0259aliyy\u0259tini yoxlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Sidik testi v\u0259 qan analizl\u0259ri:<\/strong> B\u00f6yr\u0259kl\u0259rin v\u0259 dig\u0259r orqanlar\u0131n v\u0259ziyy\u0259tini qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u00dcr\u0259k ultras\u0259s m\u00fcayin\u0259si:<\/strong> \u00dcr\u0259yin strukturunu v\u0259 funksiyas\u0131n\u0131 qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259k.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Hipertoniyan\u0131n M\u00fcalic\u0259si<\/h3>\n\n\n\n<p>Hipertoniyan\u0131n m\u00fcalic\u0259si h\u0259yat t\u0259rzind\u0259 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r v\u0259 d\u0259rman m\u00fcalic\u0259sini \u0259hat\u0259 edir:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>H\u0259yat t\u0259rzi d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri:<\/strong> Sa\u011flam p\u0259hriz (x\u00fcsusil\u0259 duzun azald\u0131lmas\u0131), kilo itkisi, m\u00fcnt\u0259z\u0259m fiziki f\u0259aliyy\u0259t, siqaretin t\u0259rgidilm\u0259si v\u0259 spirtli i\u00e7kil\u0259rd\u0259n \u00e7\u0259kinm\u0259k qan t\u0259zyiqini azaltma\u011fa k\u00f6m\u0259k ed\u0259 bil\u0259r.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>D\u0259rman m\u00fcalic\u0259si:<\/strong> Qan t\u0259zyiqini n\u0259zar\u0259t alt\u0131nda saxlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 edil\u0259n d\u0259rmanlar t\u0259yin oluna bil\u0259r. Bu d\u0259rmanlar antihipertensiv d\u0259rmanlar kimi tan\u0131n\u0131r v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif qruplara b\u00f6l\u00fcn\u00fcr: diuretikl\u0259r, beta-blokatorlar, kalsium kanal blokatorlar\u0131 v\u0259 s.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Hipertoniyadan Qorunma Yollar\u0131<\/h3>\n\n\n\n<p>Hipertoniya x\u0259st\u0259liyind\u0259n qorunmaq v\u0259 ya onun a\u011f\u0131rla\u015fmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 \u00f6nl\u0259m t\u0259dbirl\u0259rin\u0259 \u0259m\u0259l etm\u0259k t\u00f6vsiy\u0259 olunur:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Duz q\u0259bulunu m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131n:<\/strong> G\u00fcn \u0259rzind\u0259 istifad\u0259 olunan duz miqdar\u0131n\u0131 5 qramdan (t\u0259qrib\u0259n bir \u00e7ay qa\u015f\u0131\u011f\u0131) azald\u0131n.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Fiziki f\u0259aliyy\u0259t:<\/strong> H\u0259ft\u0259d\u0259 \u0259n az\u0131 150 d\u0259qiq\u0259 orta d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 fiziki m\u0259\u015fql\u0259r (y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f, velosiped s\u00fcrm\u0259) edin.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Sa\u011flam p\u0259hriz:<\/strong> Meyv\u0259, t\u0259r\u0259v\u0259z v\u0259 ya\u011fs\u0131z qidalarla z\u0259ngin p\u0259hriz \u00fcr\u0259k-damar sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259c\u0259kdir.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Siqareti t\u0259rgidin:<\/strong> Siqaret \u00e7\u0259km\u0259k qan damarlar\u0131na ziyan vurur v\u0259 hipertoniya riskini art\u0131r\u0131r.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>M\u00fcnt\u0259z\u0259m olaraq qan t\u0259zyiqinizi yoxlay\u0131n:<\/strong> Qan t\u0259zyiqinizi n\u0259zar\u0259t alt\u0131nda saxlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259kim\u0259 m\u00fcraci\u0259t edin v\u0259 m\u00fcnt\u0259z\u0259m yoxlamalar apar\u0131n.<\/li>\n<\/ul>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Arterial t\u0259zyiqin 135\/90 mm civ\u0259 s\u00fctunundan yuxar\u0131 qalxmas\u0131 arterial hipertenziya hesab edilir. \u018fg\u0259r arterial t\u0259zyiqin y\u00fcks\u0259lm\u0259si birincili olarsa, y\u0259ni dig\u0259r patoloji prosesl\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259dar deyils\u0259, ona hipertoniya x\u0259st\u0259liyi deyilir. Arterial t\u0259zyiqin y\u00fcks\u0259lm\u0259si dig\u0259r x\u0259st\u0259likl\u0259rin \u0259lam\u0259ti kimi meydana \u00e7\u0131xarsa, bu, ikincili v\u0259 ya simptomatik arterial hipertenziya adlan\u0131r. Hipertoniya (Y\u00fcks\u0259k Qan T\u0259zyiqi) N\u0259dir? Hipertoniya, qan t\u0259zyiqinin uzun m\u00fcdd\u0259t&#8230;<\/p>","protected":false},"author":4,"featured_media":5963,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[61],"tags":[132,129,131],"class_list":["post-6182","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-xestelikler","tag-hipertoniya","tag-urk","tag-xstliklr"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kardio.az\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6182","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kardio.az\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kardio.az\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kardio.az\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kardio.az\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6182"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/kardio.az\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6182\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6200,"href":"https:\/\/kardio.az\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6182\/revisions\/6200"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kardio.az\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5963"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kardio.az\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6182"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kardio.az\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6182"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kardio.az\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6182"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}